MTBF (Mean Time Between Failures) en MTTR (Mean Time To Repair) zijn twee kerncijfers waarmee onderhouds- en assetteams de betrouwbaarheid en beschikbaarheid van installaties meetbaar maken. MTBF beschrijft hoe lang een herstelbare asset gemiddeld storingsvrij draait; MTTR beschrijft hoe lang het gemiddeld duurt om een storing te verhelpen. Samen vertellen ze een compleet verhaal: hoe vaak gaat iets stuk, en hoe snel is het weer aan de praat.
Wat is MTBF?
MTBF staat voor de gemiddelde bedrijfstijd tussen twee opeenvolgende storingen van een herstelbare asset, zoals een pomp, transportband of compressor. Het is een maat voor betrouwbaarheid: hoe hoger de MTBF, hoe langer een asset gemiddeld ongestoord functioneert. De tijd wordt geteld terwijl de asset in bedrijf is; stilstand voor gepland onderhoud telt doorgaans niet mee als storingstijd.
Wat is MTTR?
MTTR staat voor de gemiddelde hersteltijd: de tijd tussen het optreden van een storing en het moment waarop de asset weer productief is. Het omvat vaak diagnose, wachten op onderdelen, de daadwerkelijke reparatie en het opnieuw opstarten. MTTR is een maat voor de effectiviteit van je onderhoudsproces: hoe lager de MTTR, hoe sneller je herstelt.
Het verschil met MTTF
Naast MTBF bestaat er MTTF (Mean Time To Failure). Dit cijfer geldt voor niet-herstelbare items die na een storing worden vervangen in plaats van gerepareerd, zoals een lager, lamp of zekering. Waar MTBF de tijd tussen storingen van eenzelfde asset meet, meet MTTF de verwachte levensduur tot de eerste (en enige) storing. In de praktijk gebruik je MTBF voor reparabele systemen en MTTF voor wegwerp- of vervangcomponenten.
Hoe bereken je MTBF en MTTR?
De formules zijn eenvoudig:
- MTBF = totale bedrijfstijd / aantal storingen
- MTTR = totale hersteltijd / aantal reparaties
Een kort voorbeeld. Stel dat een productielijn in een maand 600 uur in bedrijf is en in die periode 4 keer uitvalt. De MTBF is dan 600 / 4 = 150 uur: gemiddeld draait de lijn 150 uur tussen storingen. Kostte het herstel van die 4 storingen samen 20 uur, dan is de MTTR 20 / 4 = 5 uur per storing.
MTBF, MTTR en beschikbaarheid
De echte waarde ontstaat wanneer je beide cijfers combineert. De (inherente) beschikbaarheid volgt uit:
- Beschikbaarheid = MTBF / (MTBF + MTTR)
Met de getallen uit het voorbeeld: 150 / (150 + 5) = 150 / 155 ≈ 0,968, oftewel circa 96,8% beschikbaarheid. De formule laat direct zien wat je kunt sturen. MTBF omhoog brengen maakt de asset betrouwbaarder — er zijn simpelweg minder storingen. MTTR omlaag brengen zorgt voor sneller herstel — een storing kost minder productietijd. Beide bewegingen duwen de beschikbaarheid omhoog, maar via een andere hefboom: minder vaak stuk, of sneller weer aan.
Dit maakt de twee kengetallen ook diagnostisch. Een lage beschikbaarheid met een hoge MTBF maar hoge MTTR wijst op een traag herstelproces (onderdelen, kennis, procedures). Een lage MTBF wijst juist op een onderliggend betrouwbaarheidsprobleem dat je structureel moet aanpakken, bijvoorbeeld via reliability en FMECA.
Valkuilen: gemiddelden en registratie
Beide cijfers zijn gemiddelden, en gemiddelden verhullen spreiding. Een MTTR van 5 uur kan bestaan uit vier reparaties van elk 5 uur, of uit drie snelle klussen van een half uur en één uitschieter van 18,5 uur. Voor je planning en risico's maakt dat een wereld van verschil. Kijk daarom naast het gemiddelde ook naar de spreiding en naar uitschieters.
De grootste valkuil is echter garbage in, garbage out. MTBF en MTTR zijn niet betrouwbaarder dan de gegevens waarop ze rusten. Ontbrekende storingsmeldingen, onnauwkeurige start- en eindtijden of inconsistente definities van "storing" maken de cijfers waardeloos of, erger nog, misleidend. Ook de afbakening telt: reken alleen bedrijfstijd mee, definieer helder wat als storing geldt, en wees consistent over assets en periodes heen.
De link met onderhoud
Betrouwbaarheidskengetallen zijn een direct product van goede onderhoudsadministratie. Elke storing en elke reparatie moet als werkorder worden vastgelegd, met correcte tijdstippen en een oorzaakcodering. Die registratie is de basis waarop MTBF en MTTR rusten. Een systeem dat werkorders en storingen structureel bijhoudt — zie wat een CMMS is — levert de brondata, en overzichtelijke rapportages en dashboards maken de trends zichtbaar. Zo verschuif je van reactief repareren naar sturen op feiten: waar loopt de MTBF terug, en waar is de MTTR te hoog?
Veelgestelde vragen
Wat is een goede MTBF- of MTTR-waarde?
Er bestaat geen universele norm; het hangt af van het type asset, de bedrijfscontext en de eisen aan beschikbaarheid. Zinvoller dan een absolute streefwaarde is de trend: stijgt je MTBF en daalt je MTTR over de tijd, dan gaan je betrouwbaarheid en herstelvermogen vooruit. Vergelijk vooral met je eigen historie en met vergelijkbare assets.
Wat is het verschil tussen MTBF en MTTF?
MTBF geldt voor herstelbare assets en meet de gemiddelde bedrijfstijd tussen storingen. MTTF geldt voor niet-herstelbare items die u na uitval vervangt, en meet de verwachte levensduur tot de enige storing. MTBF hoort dus bij repareren, MTTF bij vervangen.
Hoe verbeter ik mijn beschikbaarheid?
Via twee knoppen. Verhoog de MTBF met preventief en conditiegestuurd onderhoud en met analyses zoals FMECA om terugkerende faalvormen aan te pakken. Verlaag de MTTR met snellere diagnose, beschikbare reserveonderdelen en heldere reparatieprocedures. Beide samen tillen de beschikbaarheid het snelst omhoog.